Nasz region...

OCHRONA PRZYRODY W WOJEWÓDZTWIE LUBELSKIM

Już Mikołaj Rej zauważył, że cudze chwalimy, choć swego nie znamy. To stwierdzenie zapewne nigdy nie straci swej aktualności… Czyż nie jest tak, że marzymy o wyjazdach za granicę czy w inne obszary kraju, nie znając własnego regionu? Zacznijmy jednak od początku, od poznania środowiska przyrodniczego Lubelszczyzny.

Geograficznie Lubelszczyzna zajmuje południową oraz środkową część międzyrzecza Wisły i Bugu. Na tym terenie można wyróżnić trzy pasy geograficzno – krajobrazowe: północny, środkowy i południowy, rozdzielone wyraźnymi naturalnymi granicami.

Część północna, sięgająca w przybliżeniu linii Puławy – Garbów – Łęczna – Rejowiec – Horodło, należy do pasa nizin środkowopolskich, na której ukształtowanie decydujący wpływ miała działalność lodowców. Stąd przeważa tutaj krajobraz równin falistych, miejscami płaskich całkowicie, a na wschodzie zabagnionych wznoszący się średnio od 120 do 200 m n.p.m. Wyróżnia się tutaj trzy krainy geograficzne: Nizinę Południowopodlaską, Polesie Lubelskie oraz Polesie Wołyńskie.

Część środkowa Lubelszczyzny, sięgająca linii Opoka nad Wisłą – Frampol – Józefów – Horyniec, zaliczana jest do pasa wyżyn południowopolskich. Południową część tego regionu stanowi Roztocze, południowo – wschodnią Wyżyna Wołyńska, pozostała część obszaru obejmuje Wyżynę Lubelską.

Część południową, a właściwie południowo – zachodnią regionu stanowi obszar zaliczany do pasa obniżeń podgórskich Kotliny Sandomierskiej. W bezpośrednim sąsiedztwie z pasem wyżyn przeważają rozległe równiny miejscami zabagnione wznoszące się na wysokość ok. 150 – 200 m n.p.m.

Chronić? Tak, ale w jaki sposób?

Zlewnie rzeki Wieprz, Bugu, Wisły oraz Sanu, krasowe jeziora Pojezierza Łęczyńko – Włodawskiego, lessowe wąwozy i rozległe lasy tworzą niesamowitą mozaikę krajobrazu Lubelszczyzny. Jak możemy chronić jej przyrodę? Zgodnie z Ustawą o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r formami ochrony przyrody są:

     parki narodowe - obszary wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1 000 ha, na których ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Parki narodowe tworzy się w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów. Na obszarach graniczących z parkami narodowymi wyznacza się otulinę parku narodowego.

     otulina - strefa ochronna granicząca z formą ochrony przyrody i wyznaczona indywidualnie dla formy ochrony przyrody w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka.

     parki krajobrazowe – obszary chronione ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania i popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. Na obszarach graniczących z parkiem krajobrazowym może być wyznaczona otulina.

rezerwaty przyrody - obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało mienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Na obszarach graniczących z rezerwatem przyrody może być wyznaczona otulina.

obszary chronionego krajobrazu - tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcję korytarzy ekologicznych.

pomniki przyrody - pojedyncze twory przyrody ożywionej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

stanowiska dokumentacyjne - niewyodrębniające się na powierzchni lub możliwe do wyodrębnienia, ważne pod względem naukowym i dydaktycznym, miejsca występowania formacji geologicznych, nagromadzenia skamieniałości lub tworów mineralnych, jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksploatowanych lub nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych. Stanowiskami dokumentacyjnymi mogą być także miejsca występowania kopalnych szczątków roślin lub zwierząt.

     użytki ekologiczne – zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej — naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania.

     zespoły przyrodniczo-krajobrazowe - fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego, zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne.

     ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów - ochrona gatunkowa ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin, zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk, gatunków rzadko występujących, endemicznych, podatnych na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem oraz objętych ochroną na podstawie umów międzynarodowych, a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej.

obszary Natura 2000 -sieć obszarów Natura 2000 obejmuje:

1) obszary specjalnej ochrony ptaków;

2) specjalne obszary ochrony siedlisk.

Obszar Natura 2000 może obejmowaćç część lub całość obszarów i obiektów objętych powyższej przedstawionymi formami ochrony przyrody.

Lubelszczyzna jest obszarem cennym przyrodniczo, o czym świadczą liczne formy ochrony przyrody i ich ilość. Mamy więc 2 Parki Narodowe: Poleski i Roztoczański, 17 Parków Krajobrazowych, 17 obszarów chronionego krajobrazu oraz 85 rezerwatów przyrody, a od 2004 roku tworzone są obszary Natura 2000. Ponadto na obszarze Lasów Państwowych woj. lubelskiego znajduje się 265 pomników przyrody, 1054 użytków ekologicznych, 1 zespół przyrodniczo – krajobrazowy w Nadleśnictwie Świdnik oraz 272 strefy ochronne zwierząt.

Palcem po mapie, czyli parki krajobrazowe Lubelszczyzny

System obszarów chronionych województwa lubelskiego. Mapa wykonana przez WŚiR LUW oraz ZZLPK w Lublinie.

PARKI NARODOWE:

1. Poleski Park Narodowy

2. Roztoczański Park Narodowy

OBSZARY CHRONIONEGO KRAJOBRAZU

1. Łukowski Obszar Chronionego Krajobrazu

2. Radzyński Obszar Chronionego Krajobrazu

3. Chełmski Obszar Chronionego Krajobrazu

4. Grabowiecko – Strzelecki Obszar Chronionego Krajobrazu

5. Pawłowski Obszar Chronionego Krajobrazu

6. Poleski Obszar Chronionego Krajobrazu

7. Kraśnicki Obszar Chronionego Krajobrazu

8. Chodelski Obszar Chronionego Krajobrazu

9. Czerniejowski Obszar Chronionego Krajobrazu

10. Obszar Chronionego Krajobrazu „Dolina Ciemięgi”

11. Obszar Chronionego Krajobrazu „Kozi bór”

12. Obszar Chronionego Krajobrazu „Pradolina Wieprza”

13. Obszar Chronionego Krajobrazu „Annówka”

14. Dołhobyczowski Obszar Chronionego Krajobrazu

15. Nadbużański Obszar Chronionego Krajobrazu

16. Nadbużański Obszar Chronionego Krajobrazu

17. Roztoczański Obszar Chronionego Krajobrazu

PARKI KRAJOBRAZOWE

1. Chełmski Park Krajobrazowy

2. Poleski Park Krajobrazowy

3. Sobiborski Park Krajobrazowy

4. Strzelecki Park Krajobrazowy

5. Skierbieszowski Park Krajobrazowy

6. Kazimierski Park Krajobrazowy

7. Wrzelowiecki Park Krajobrazowy

8. Krzczonowski Park Krajobrazowy

9. Kozłowiecki Park Krajobrazowy

10. Park Krajobrazowy „Pojezierze Łęczyńskie”

11. Nadwieprzański Park Krajobrazowy

12. Krasnobrodzki Park Krajobrazowy

13. Park Krajobrazowy „Puszczy Solskiej”

14. Południoworoztoczański Park Krajobrazowy

15. Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy

16. Park Krajobrazowy „Podlaski Przełom Bugu”

17. Park Krajobrazowy „Lasy Janowskie”

Dzisiaj zapraszamy Państwa na wycieczkę po parkach krajobrazowych

woj. lubelskiego...

Chełmski Park Krajobrazowy

utworzony w 1983 roku, powierzchnia Parku 14 000 ha, powierzchnia otuliny 9 500 ha.

Naturalne ukształtowanie terenu z rzadkimi formami krasu kredy piszącej, mozaika muraw kserotermicznych i siedlisk torfowisk węglanowych, ekosystemy leśne i wodne zachwycają swym pięknem i zachęcają do odwiedzenia Polesia Wołyńskiego.

Kazimierski Park Krajobrazowy

powstał w 1979 r i był pierwszym parkiem w woj. lubelskim i ósmym w kraju, powierzchnia Parku to 14 961 ha, otuliny 24 189 ha.

Bardzo ciekawa jest rzeźba Płaskowyżu Nałęczowskiego, który pokryty jest czapą lessową o miąższości nawet do 30 m (średnio 10 – 15m). Właśnie w jego zachodniej części występuje najgęstsza w Europie sieć wąwozów lessowych (11 km/km²). Ciekawostką geologiczną również na skalę europejską jest warstwa tzw. „twardego dna”, będąca granicą między erą mezozoiczną a kenozoiczną.

Kozłowiecki Park Krajobrazowy

utworzony w 1990 r, powierzchnia Parku 4 019 ha, powierzchnia otuliny 9 000 ha.

Jeśli chcesz odpocząć w cieniu drzew, odwiedź Park Kozłowiecki, który chroni największy kompleks leśny w pobliżu Lublina. Obejmuje znaczną część Lasów Kozłowieckich, które stanowią ponad 90% Parku. Na terenie Parku występują fragmenty drzewostanów o składzie zbliżonym do naturalnego.

Krzczonowski Park Krajobrazowy

ósmy co do wielkości Park woj. lubelskiego powstał w 1990 r. powierzchnia Parku 12 421 ha, powierzchnia otuliny 13 854 ha.

Na terenie Parku występuje 45 źródeł, z których cztery w Krzczonowie, Borzęcinie, Walentynowie i Piotrówku zostały uznane za pomniki przyrody w 1996 r. Występują tu wąwozy lessowe, rozległe doliny denudacyjne oraz zgrupowania kilkunastu ostańców denudacyjnych, wyniesionych w formie wzgórz o wysokości ok. 300 m n.p.m.

Nadwieprzański Park Krajobrazowy

utworzony w 1990 r, powierzchnia Parku 6 261 ha, powierzchnia otuliny 11 185 ha.

Park ma charakter typowo dolinny, jednak i tutaj występuje znaczne zróżnicowanie krajobrazu: kręte jary doliny Wieprza o stromych zboczach sięgających do 20 m, obszary roślinności kserotermicznej, kompleksy leśne, ustępujące równinom akumulacyjnym pochodzenia rzecznego i jeziornego, urozmaiconym zespołami wydm, aż po płaską i wilgotną dolinę Wieprza.

Park Krajobrazowy Pojezierze Łęczyńskie

powstał w 1990 r, powierzchnia Parku 11 816 ha, otuliny 14 095 ha.

Pojezierze Łęczyńskie to kraina mokradeł, torfowisk, stawów i jezior. Wśród tych ostatnich w granicach Parku wyróżnia się trzy typy troficzne jezior: mezotroficzne, eutroficzne i dystroficzne. Osobliwością przyrodniczą Parku są rośliny owadożerne np. rosiczki okrągłolistna, długolistna i pośrednia oraz aldrowanna pęcherzykowata a także rośliny reliktowe (wierzba lapońska, borówkolistna i brzoza niska).

Skierbieszowski Park Krajobrazowy

utworzony w 1995 r, powierzchnia Parku 35 488 ha, powierzchnia otuliny 13 079 ha.

Park został powołany w celu ochrony jednego z najciekawszych pod względem krajobrazowym subregionów wschodniej Polski – Wierzchowiny Grabowieckiej, zwanej również Działami Grabowieckimi. Można tu zaobserwować niemal wszystkie formy rzeźby erozyjnej pokrywy lessowej w różnych stadiach rozwojowych. Dominujący krajobraz wyżynny, czasem o cechach krajobrazu podgórskiego przeplata się z krajobrazem nizinnym.

Sobiborski Park Krajobrazowy

powstał w 1983 r, powierzchnia Parku 10 000 ha, powierzchnia otuliny 9 000 ha.

Park wyróżnia się mozaiką śródleśnych jezior i przyległych do nich torfowisk oraz pradoliny Bugu wśród dominującego kobierca lasów i zadrzewień. Większość z występujących tu najcenniejszych gatunków roślin i zwierząt związana jest z siedliskami bagiennymi i wilgotnymi.

Wrzelowiecki Park Krajobrazowy

powstał w 1990 r, powierzchnia Parku 4 999 ha, powierzchnia otuliny 13 620 ha.

Na terenie Parku znajduje się szczególnie cenne stanowisko geologiczne w nieczynnym kamieniołomie na południe od wsi Piotrawin. Wysoka prawie na 40 metrów ściana wyrobiska odsłania opoki datowane na kampan górny. Bardzo liczne są tu skamieniałości zwierząt, np. gabek, małży, jezowców, amonitów. Malownicza dolina Wisły, ostoje ptactwa wodno – błotnego, stanowiska kserotermiczne i rozległe lasy urzekają swym pięknem.

Krasnobrodzki Park Krajobrazowy

utworzony w 1988 r, powierzchnia Parku 9 390 ha, powierzchnia otuliny 30 794 ha.

Wydmy i wąwozy, przyjmujące postać parowów lub debr, świetliste bory, źródła w Husinach i Hutkach, niesamowite skałki ostańcowe, nieczynny kamieniołom, będący piękną odkrywką ukazującą skały budujące teren Parku... To i wiele innych ciekawostek przyrodniczych można zobaczyć, wędrując szlakami Krasnobrodzkiego Parku.

Strzelecki Park Krajobrazowy

powstał w 1983 r, powierzchnia Parku 11 117 ha, powierzchnia otuliny 11 395 ha.

Rozlegle równiny akumulacyjne, rozcięte płytkimi dolinami rzecznymi. Wśród nich króluje dolina Bugu, której naturalny charakter przyciąga swym urokiem. Znajdziecie tutaj liczne zakola i starorzecza zwane bużyskami. Walory przyrodnicze Parku sprawiły, że uznano go za ostoję ptaków o znaczeniu krajowym i ostoję przyrody o znaczeniu międzynarodowym.

Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej

utworzony w 1988 r, powierzchnia Parku 21 303 ha, powierzchnia otuliny 1 972 ha).

Puszcza na Lubelszczyźnie? Dlaczego nie? Zwarte kompleksy leśne o charakterze puszczańskim podlegają ochronie w Parku. Osobliwością geologiczną są również progi tektoniczne, tworzące szeregi wodospadów zwanych „szumami” lub „szypotami” zwłaszcza w korytach rzek Tanwi i Sopotu.

Południoworoztoczański Park Krajobrazowy

utworzony w 1989 r, powierzchnia Parku 4 019 ha.

Doliny, kotliny i padoły, garby, płaskowyże, wąwozy i pagórki – niesamowita mozaika wysokości od 80 do 200 m; płaty buczyny i borów jodłowych, poza zasięgiem występowania jodły, źródła rzek Tanew, Łówcza i Rata, torfowiska wysokie i przejściowe w obniżeniach międzywydmowych oraz wody mineralne wykorzystywane w uzdrowisku Horyniec Zdrój i wiele innych atrakcji przyrodniczych znajdziecie właśnie tutaj…

Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy

utworzony w 1991 r, powierzchnia Parku 20 209 ha.

Chcesz zobaczyć lipę o 920 cm obwodzie pnia w Szpetówce? Wąwozy o max zagęszczeniu do 9km/km² i porastająca je buczyna karpacka, niesamowity świat roślin i zwierząt odkrywają swoje piękno zarówno w rannych promieniach słońca jak i będąc spowite mleczną mgłą… w Szczebrzeszyńskim PK.

Park Krajobrazowy Podlaski Przełom Bugu

powstał w 1994 r, powierzchnia Parku 15 511 ha, powierzchnia otuliny 17.131 ha.

Krajobrazu nadbużański jest efektem kilkakrotnych nawrotów i regresji lądolodu w okresie dwóch zlodowaceń: środkowopolskiego oraz bałtyckiego. Sercem Parku jest Bug -dzika, płynąca meandrującym korytem, malownicza… Tutaj poczujesz magię natury…

Park Krajobrazowy Lasy Janowskie

utworzony w 1984 r, powierzchnia Parku 35 095 ha, powierzchnia otuliny 60 500 ha.

Wały wydmowe, kompleksy stawów, torfowisk, bagien, łąk oraz doliny rzek tworzą niesamowity nastrój towarzyszący poznawaniu przyrody, tej żywej i nieożywionej… A jak wygląda świat widziany oczami konika biłgorajskiego? Może warto sprawdzić samemu?

Poleski Park Krajobrazowy

utworzony w 1983 r, powierzchnia Parku 5 113 ha, powierzchnia otuliny 14 042 ha.

Cztery enklawy otaczające Poleski Park Narodowy, tworzące niezwykłą mozaikę pól, łąk, torfowisk, lasów i wód…Walory przyrodnicze Polskiego PK są na tyle cenne, że Park uznano za ostoję ptaków o randze krajowej oraz za ostoję przyrody o znaczeniu międzynarodowym.

Chcesz się przekonać?