Zmiany klimatu

Edukacja dla Zrównoważonego Rozwoju

ZMIANY KLIMATU

Ostatnio bardzo modnym tematem są zmiany klimatu i globalne ocieplenie. Jesteśmy bombardowani informacjami dotyczącymi kolejnych rekordów temperatury, nasileniem i skalą ekstremalnych zjawisk zachodzących w przyrodzie, czy po prostu oryginalnymi sposobami zachęcającymi do walki z nadmierną emisją CO2.

Zmiany klimatu nie są w historii Ziemi czymś nowym. Niektóre z tych zmian miały charakter pojedynczych zdarzeń, inne regularnie powtarzały się. Były spowodowane różnymi naturalnymi zjawiskami takimi jak np. odchylenia orbity Ziemi, zmiany aktywności Słońca czy erupcje wulkanów. W ciągu ostatnich 400 000 lat można zauważyć cyklicznie następujące po sobie okresy ciepłe (interglacjały) i zimne (epoka lodowcowa). W okresach glacjału średnia globalna temperatura jest zaledwie o ok. 4 – 5oC niższa niż obecnie. To sugeruje nam, że nawet niewielkie zmiany mogą mieć dla nas dramatyczne konsekwencje.
Od początku XX stulecia klimat Ziemi ocieplił się gwałtownie o ok. 0,7oC (dla Europy wzrost ten wynosi 0,95oC), przy czym połowa tego wzrostu przypada na ostatnie 30 lat. Tak duże zmiany ocieplenia nie były obserwowane w ciągu ostatniego tysiąclecia i są niezwykłymi, jeśli chodzi o ich natężenie oraz poziom zmian temperatury. Naturalne zjawiska mogą być odpowiedzialne jedynie za część globalnych zmian. Głównym sprawcą ocieplenia klimatu jest działalność człowieka zwłaszcza w zakresie emisji tzw. gazów cieplarnianych.

Dlaczego robi się ciepło?

Najprościej rzecz ujmując, Ziemia się ogrzewa bo emitowane przez nią promieniowanie podczerwone (oznaczające ciepło) jest zatrzymywane przez warstwę gazów cieplarnianych, tworzących coś w rodzaju koca okrywającego Ziemię. To zjawisko nazywane jest efektem cieplarnianym. Bez efektu cieplarnianego temperatura na Ziemi byłaby o 33oC niższa niż średnia globalna (15oC) i nie byłby wówczas możliwy rozwój życia w obecnej formie.
Więcej szczegółów znajdziecie w niżej podanym spisie literatury. Zresztą wystarczy „wrzucić” hasło na wyszukiwarkę:)

I o co tyle krzyku…?

Efekt cieplarniany jest procesem naturalnym. Jednak działalność człowieka przyczynia się do wzrostu poziomu gazów cieplarnianych w atmosferze, co w konsekwencji prowadzi do wzmocnienia efektu cieplarnianego. Za podnoszenie temperatury na Ziemi jest odpowiedzialny przede wszystkim CO2, może nie tyle z powodu wkładu w efekt cieplarniany (np. N2O jest ok. 150-razy silniejszym gazem cieplarnianym niż CO2), ale ze względu na jego ilość emitowaną do atmosfery w wyniku aktywności gospodarczo - bytowej. Głównym źródłem emisji CO2 jest spalanie paliw kopalnych (węgiel, ropa naftowa, gaz) celem wytworzenia energii (36%) oraz transport (27%). Szacuje się, że dzisiejszy poziom CO2 (375 ppm) jest najwyższy od 400 – 420 tys. lat (w zależności od źródła lit.).

Zmiany klimatu a ludzie

Zakłada się, że do końca tego stulecia temperatura podniesie się o 1,4 – 5,8oC. Wystarczy zaledwie 2- stopniowy wzrost temperatury, by poziom mórz wzrósł blisko o pół metra… Narażonych na przybrzeżne powodzie może być nawet 20 mln ludzi. Nasilenie występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych jak huragany, susze, powodzie powodują śmierć wielu milionów ludzi, utratę niejednokrotnie dorobku całego życia, konieczność odbudowy całych miast i miasteczek. Ocenia się, że odszkodowania z powyższych powodów podwoiły się do 6 miliardów funtów w ciągu zaledwie ostatnich 5 lat. Fale upałów, które miały miejsce w 2003 roku spowodowały przedwczesną śmierć 26 000 mieszkańców UE. Wzrasta też liczba osób narażonych na wystąpienie malarii (nawet do 300 mln) w związku z pojawianiem się nowych ognisk choroby na obszarach, gdzie do tej pory malaria nigdy nie występowała. Zmiany dotychczasowych wzorów opadów w wielu krajach mogą spowodować, że ok. 3 miliardy ludzi będzie miało problemy z dostępem do wody na cele bytowo – gospodarcze. Wielu ludzi zwłaszcza w krajach Azji i Afryki może być narażonych na wystąpienie głodu. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oszacowała, że co roku 160 000 ludzi umiera z powodu efektu globalnego ocieplenia… A do końca 2050 roku może być nawet 150 mln uchodźców z powodu postępujących zmian klimatu.

Zmiany klimatu a rośliny i zwierzęta

Ocieplenie klimatu wpływa też na życie roślin i zwierząt. Szacuje się, że do końca stulecia bez odpowiedniej polityki zmniejszającej emisję gazów cieplarnianych, może zniknąć z powierzchni Ziemi nawet 1 milion gatunków w tym m.in. niedźwiedź polarny czy panda wielka. Żeby gatunki mogły dostosować się do następujących obecnie zmian, muszą się przemieszczać, ale tempo migracji musi być odpowiednio szybkie. Dawniej zmiany klimatu wymuszały migrację w tempie 0,04 – 2 km/rok, obecnie 1,5 – 5,5 km/rok. Problem w tym, że często takie tempo migracji jest niemożliwe do osiągnięcia (np. dla gatunków długowiecznych i małoruchliwych), zanieczyszczenia środowiska osłabiają kondycję roślin i zwierząt, a ponadto jest jeszcze cały system infrastruktury związanej z działalnością człowieka…

I co dalej…?

Większość naukowców uważa, że czeka nas dalsze ocieplenie klimatu. Niektórzy jak naukowcy rosyjscy (G. Masznich i W. Baszkirce) przewidują, że w związku ze zmniejszeniem aktywności Słońca w najbliższym czasie, nastąpi globalne oziębienie. Założyli się nawet o 10 tys. dolarów z klimatologiem J. Annanem. Rozstrzygnięcie zakładu nastąpi w roku 2018. Tak naprawdę nikt nie wie, jakie konsekwencje będą niosły ze sobą zmiany klimatu...
Tak, powyższe przykłady nie są bynajmniej optymistycznym scenariuszem naszej przyszłości. Jednak, aby podjąć działania zapobiegawcze musimy mieć świadomość tego, co może się wydarzyć – ale nie musi. Jak na razie wiele z państw świata ratyfikowało Protokół z Kioto – międzynarodowe porozumienie dotyczące zmniejszenia średnio o 8% emisji gazów cieplarnianych w stosunku do roku 1990 (dla Polski przyjęto 6% redukcję w stosunku do roku bazowego 1988). Naukowcy sugerują, że powinna być to redukcja rzędu nawet 30-50% przed rokiem 2050, by utrzymać globalne ocieplenie na bezpiecznym dla nas poziomie (wzrost temperatury do 2oC). Nawet wtedy zakładają 50% szans, że nie nastąpi dalszy wzrost temperatury.

Czy wiesz, że…

* Średniej wielkości dom rocznie produkuje 7,5 tony CO2, tyle samo ile waży dorosły słoń!

* Samochód, który zużywa ok. 7,8 litra paliwa/100 km i przejeżdża 16 000 km na rok, emituje prawie 3 tony CO2 każdego roku – w przybliżeniu równa się to 3-krotnej wadze samochodu.

* Jeśli globalne ocieplenie nie zostanie powstrzymane przewiduje się, że mroźne zimy znikną jeszcze przed 2080 rokiem.

* Podobnie, prawdopodobnym jest, że lodowce będą się nadal cofać. Przed rokiem 2050 75% lodowców zniknie z Alp Szwajcarskich.

* W minionym wieku na skutek wzrostu temperatury o 0,7oC poziom mórz podniósł się o 15 cm. Szacuje się, że miedzy rokiem 1990 a 2100 wzrośnie on o 9-88 cm.

* Gdyby stopniały wszystkie lody Grenlandii, poziom mórz podniósłby się o ok. 7 m. gdyby stopniały wszystkie lody Antarktydy, poziom oceanów wzrósłby o… 65 m!

* W 2005 roku ONZ po raz pierwszy w historii przyznało status ofiar globalnego ocieplenia mieszkańcom wioski Lateau nad brzegiem Pacyfiku (wyspa Tegua), którzy musieli przesiedlić się w głąb lądu.

Literatura

1. www.biomasa.org/edukacja
2. Climate change and ozon depletion - Teaching pack for Key Stages 3 & 4, Paula Owen & Joe Buchdahl, 1999 (updated 2002)
3. Climate change - Fact Sheet Series for Key Stage 4 and A-Level, Joe Buchdahl, 1999 (updated 2002)
4. Climate chaos – information or teachers, WWF
5. Shout about climate change - Education pack for key stage 3: 11–13 year-olds
6. Materiały szkoleniowe ZeroCarbonCity