Las

Co w lesie piszczy…

Las większości z nas kojarzy się z miejscem pełnym spokoju, ciszy zakłócanej przyjemnym dla ucha śpiewem ptaków i szumem liści. Często zapominamy o tym, że las to nie tylko drzewa i ptaki, ale także niezliczona ilość roślin, zwierząt, grzybów i mikroorganizmów, występujących w różnych formach i odmianach, dlatego
jest to miejsce nieustającej walki o przetrwanie, gdzie od prawieków rządzi prawo silniejszego…

Las jest końcowym stadium sukcesji zbiorowisk roślinnych, zwanym klimaksem. W każdym lesie wyróżnia się tzw. piętra lasu, z których najwyższe piętro tworzą drzewa. Życie drzew, podobnie jak życie człowieka, można podzielić na pewne charakterystyczne okresy. Dlatego spacerując po lesie, możemy pokusić się o próbę określenia wieku danego drzewostanu. Najpierw mamy do czynienia z nalotem, czyli młodym pokoleniem drzew powstałym z samosiewu, lub jeśli powstał z siewu lub sadzeń dokonanych przez człowieka, mówimy o uprawie (kulturze). Gdy drzewa osiągną wysokość średnio 1,5 – 2 m, co pozwala im na zetknięcie się konarami i osłonięcie zajmowanej powierzchni ziemi, wyraźnie zaznacza się zamieranie najsłabszych osobników. Ten etap rozwoju drzewostanów nazywamy młodnikiem. Młodnik w wieku 10 – 20 lat nazywamy tyczkowiną, która charakteryzuje się silnym przyrostem drzew na wysokość (z tego okresu możemy pozyskać tyczki). Dalej starszy drzewostan 15 – 30-letni nazywamy żerdziowiną (z niego pozyskujemy m.in. żerdzie). Drągowina natomiast przyrasta na grubość w wieku 25 – 40 lat. Gdy drzewa wytwarzają nasiona i wyraźnie powiększa się masa całego drzewostanu jak i pojedynczych drzew, mamy do czynienia z drzewostanem dojrzewającym, który przekształca się dalej w drzewostan dojrzały (najczęściej 100 – 120 lat). Jest on na tyle przerzedzony, że przepuszcza dostateczną ilość światła i opadów, by mogła się rozwinąć niższa roślinność drzewiasta. Często nazywany jest też drzewostanem rębnym, gdyż jest to okres wprowadzania nowego pokolenia drzewostanu metodą m.in. rębową. Drzewostan, który przekroczył ten wiek o kilka dziesięcioleci nazywany jest drzewostanem przeszłorębnym. Występuje on dosyć często w parkach narodowych i rezerwatach przyrody i charakteryzuje go znaczne nasilenie procesów rozkładu drewna, powodowanych przez grzyby i uszkodzenia od owadów. Właśnie dzięki starodrzewom i pojedynczym rozłożystym drzewom – murszejącym, z licznymi dziuplami, z rozkładającym się drewnem – zwiększa się różnorodność roślin, zwierząt i mikroorganizmów leśnych.

Las lasowi nie zawsze jest równy…

Dla naszej szerokości geograficznej na kontynencie europejskim charakterystyczną naturalną formacją roślinną są lasy liściaste i mieszane. Szacuje się, że w Polsce takie lasy stanowią ok. 33% powierzchni leśnej (wg standardu TBFRA 2000). Pozostałe 67% stanowi udział lasów iglastych. Jest to skutek zapoczątkowanej w XVII wieku intensywnej eksploatacji lasu i wprowadzania gatunków bardziej opłacalnych ekonomicznie, a więc sosny zwyczajnej na nizinach i świerku pospolitego w górach i na wyżynach. Dlatego w Polsce wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje ekosystemów leśnych: bory i lasy. W tych pierwszych, stanowiących mało żyzne siedliska występujące na glebach silnie kwaśnych, przeważają drzewa iglaste. Wyróżniamy tu: bór suchy, świeży, wilgotny, bagienny, górski i wysokogórski. Lasy natomiast to siedliska żyzne i bardzo żyzne o glebach niezbyt kwaśnych i bogatej roślinności. Głównymi gatunkami drzewostanu są dąb szypułkowy, buk, jodła, olsza i jesion oraz inne gatunki stanowiące domieszki. W dolinach rzek i strumieni, gdzie poziom wody ulega znacznym wahaniom, a gleby (tzw. mady) tworzone są z osadów rzecznych, występują lasy łęgowe (łęgi). Dominuje w nich drzewostan olszowo - jesionowy. Natomiast na bogatych bagiennych glebach torfowych występują olsy, w których przeważa olsza czarna z domieszką brzozy omszonej i jesionu.

Drzewo za samochód?

Funkcje lasów takie jak społeczne (miejsce wypoczynku, pracy – np. zbieranie owoców runa leśnego), produkcyjne (pozyskiwanie drewna i surowców niedrzewnych), ekologiczne (m.in. przeciwdziałanie powodziom, osuwiskom, ochrona gleb przed erozją) i ochronne (np. n obszarach będących pod wpływem oddziaływania przemysłu) są powszechnie znane. Jednak często zapominamy o jednej bardzo ważnej funkcji lasu. Jest on jednym ze źródeł wiązania węgla z atmosfery, co przeciwdziała efektowi cieplarnianemu. Warto też się przekonać ile musielibyśmy posadzić drzew, by zrównoważyć ilość dwutlenku węgla emitowanego w wyniku użytkowania naszych samochodów.
Dlatego zapraszamy Państwa do skorzystania z kalkulatora CO2 (zobacz).

Z porad naszych babć…

Kwiat lipy ma działanie regenerujące (co potwierdzone jest też naukowo). Taką maseczkę z kwiatu lipy możemy zrobić sami. Rozdrobnione zioła np. w równych częściach kwiat lipy, bławatka, rumianku, ziele skrzypu i przywrotnika – razem łyżka ziół – zalać szklanką wody i zagotować. Gdy rozmiękną, nakładać ciepłą (lecz nie gorącą) papkę na twarz i szyję, przykryć podwójnie złożonym płatem gazy, nasączonym wywarem także z tych ziół. Po 20 minutach zmyć delikatnie maseczkę lekko ciepłą wodą.

WAŻNE DATY:

21 marzec – Światowy Dzień Leśnika
5 maja – Dzień Leśnika i Drzewiarza
24 maja – Europejski Dzień Parków Narodowych
1 czerwca – Dzień Lasu i Zadrzewień
1 – 7 czerwiec – Dni Lasu
19 wrzesień – Dzień Dzikiej Fauny, Flory i Siedlisk Przyrodniczych

Literatura:
1. Zielony skarbiec Polski, K. Fronczak, Warszawa 2003
2. Las twoim bogactwem, A. Grzywacz, Warszawa 2000
3. Przewodnik LAS, M. Poruba, J. Pokorny i in., Warszawa 1997
4. Ziółka i my, I. Gumowska, Warszawa 1983