Lubelszczyzna

Nasz region...

OCHRONA PRZYRODY W WOJEWÓDZTWIE LUBELSKIM

Już Mikołaj Rej zauważył, że cudze chwalimy, choć swego nie znamy. To stwierdzenie zapewne nigdy nie straci swej aktualności… Czyż nie jest tak, że marzymy o wyjazdach za granicę czy w inne obszary kraju, nie znając własnego regionu? Zacznijmy jednak od początku, od poznania środowiska przyrodniczego Lubelszczyzny.

Geograficznie Lubelszczyzna zajmuje południową oraz środkową część międzyrzecza Wisły i Bugu. Na tym terenie można wyróżnić trzy pasy geograficzno – krajobrazowe: północny, środkowy i południowy, rozdzielone wyraźnymi naturalnymi granicami.
Część północna, sięgająca w przybliżeniu linii Puławy – Garbów – Łęczna – Rejowiec – Horodło, należy do pasa nizin środkowopolskich, na której ukształtowanie decydujący wpływ miała działalność lodowców. Stąd przeważa tutaj krajobraz równin falistych, miejscami płaskich całkowicie, a na wschodzie zabagnionych wznoszący się średnio od 120 do 200 m n.p.m. Wyróżnia się tutaj trzy krainy geograficzne: Nizinę Południowopodlaską, Polesie Lubelskie oraz Polesie Wołyńskie.
Część środkowa Lubelszczyzny, sięgająca linii Opoka nad Wisłą – Frampol – Józefów – Horyniec, zaliczana jest do pasa wyżyn południowopolskich. Południową część tego regionu stanowi Roztocze, południowo – wschodnią Wyżyna Wołyńska, pozostała część obszaru obejmuje Wyżynę Lubelską.
Część południową, a właściwie południowo – zachodnią regionu stanowi obszar zaliczany do pasa obniżeń podgórskich Kotliny Sandomierskiej. W bezpośrednim sąsiedztwie z pasem wyżyn przeważają rozległe równiny miejscami zabagnione wznoszące się na wysokość ok. 150 – 200 m n.p.m.

Chronić? Tak, ale w jaki sposób?

Zlewnie rzeki Wieprz, Bugu, Wisły oraz Sanu, krasowe jeziora Pojezierza Łęczyńko – Włodawskiego, lessowe wąwozy i rozległe lasy tworzą niesamowitą mozaikę krajobrazu Lubelszczyzny. Jak możemy chronić jej przyrodę? Zgodnie z Ustawą o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r formami ochrony przyrody są:

parki narodowe - obszary wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1 000 ha, na których ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Parki narodowe tworzy się w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów. Na obszarach graniczących z parkami narodowymi wyznacza się otulinę parku narodowego.
otulina - strefa ochronna granicząca z formą ochrony przyrody i wyznaczona indywidualnie dla formy ochrony przyrody w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka.

parki krajobrazowe – obszary chronione ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania i popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. Na obszarach graniczących z parkiem krajobrazowym może być wyznaczona otulina.

rezerwaty przyrody - obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało mienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Na obszarach graniczących z rezerwatem przyrody może być wyznaczona otulina.

obszary chronionego krajobrazu - tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcję korytarzy ekologicznych.

pomniki przyrody - pojedyncze twory przyrody ożywionej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

stanowiska dokumentacyjne - niewyodrębniające się na powierzchni lub możliwe do wyodrębnienia, ważne pod względem naukowym i dydaktycznym, miejsca występowania formacji geologicznych, nagromadzenia skamieniałości lub tworów mineralnych, jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksploatowanych lub nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych. Stanowiskami dokumentacyjnymi mogą być także miejsca występowania kopalnych szczątków roślin lub zwierząt.

użytki ekologiczne – zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej — naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania.

zespoły przyrodniczo-krajobrazowe - fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego, zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne.

ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów - ochrona gatunkowa ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin, zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk, gatunków rzadko występujących, endemicznych, podatnych na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem oraz objętych ochroną na podstawie umów międzynarodowych, a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej.

obszary Natura 2000 -sieć obszarów Natura 2000 obejmuje:
1) obszary specjalnej ochrony ptaków;
2) specjalne obszary ochrony siedlisk.
Obszar Natura 2000 może obejmowaćç część lub całość obszarów i obiektów objętych powyższej przedstawionymi formami ochrony przyrody.

Lubelszczyzna jest obszarem cennym przyrodniczo, o czym świadczą liczne formy ochrony przyrody i ich ilość. Mamy więc 2 Parki Narodowe: Poleski i Roztoczański, 17 Parków Krajobrazowych, 17 obszarów chronionego krajobrazu oraz 85 rezerwatów przyrody, a od 2004 roku tworzone są obszary Natura 2000. Ponadto na obszarze Lasów Państwowych woj. lubelskiego znajduje się 265 pomników przyrody, 1054 użytków ekologicznych, 1 zespół przyrodniczo – krajobrazowy w Nadleśnictwie Świdnik oraz 272 strefy ochronne zwierząt.